02 · Formalności

Co się zmienia we wrześniu 2026 w przepisach budowlanych?

1 sierpnia, 2026 · Paulina Godzińska

We wrześniu 2026 roku w prawie budowlanym i planistycznym zbiegają się dwie zupełnie niezależne od siebie zmiany. Pierwsza, znacznie poważniejsza w skutkach, dotyczy tego, gdzie w ogóle będzie można uzyskać decyzję o warunkach zabudowy – i wchodzi w życie 1 września. Druga, znacznie węższa, podnosi dopuszczalne wymiary garaży i budynków gospodarczych stawianych przy granicy działki – i zacznie obowiązywać 20 września. Obie warto znać osobno, bo dotyczą innych inwestorów i innych decyzji.

W tym artykule wyjaśniam, co dokładnie zmienia się w każdym z tych terminów, kogo to dotyczy i czego te zmiany – wbrew niektórym doniesieniom – nie zmieniają.

1 września 2026 r. – decyzje o warunkach zabudowy tylko zgodnie z planem ogólnym gminy

Od 2023 roku trwa reforma systemu planowania przestrzennego, która zastępuje dotychczasowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego nowym dokumentem – planem ogólnym gminy. W odróżnieniu od studium, które było wyłącznie wewnętrznym dokumentem kierunkowym gminy, plan ogólny jest aktem prawa miejscowego i wiąże zarówno przy uchwalaniu nowych planów miejscowych, jak i przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy.

Termin, do którego gminy muszą uchwalić plan ogólny, był już kilkukrotnie przesuwany – pierwotnie wyznaczono koniec 2025 r., później 30 czerwca 2026 r., a ostatecznie ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 781) przesunęła go na 31 sierpnia 2026 r. Od 1 września 2026 r. – zgodnie z art. 166 ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – zarówno miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, jak i decyzje o warunkach zabudowy muszą uwzględniać ustalenia planu ogólnego gminy, jeśli został on już uchwalony.

W praktyce najistotniejsza zmiana dotyczy tego, gdzie w ogóle będzie można wystąpić o warunki zabudowy. Jednym z warunków wydania decyzji WZ jest, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, położenie terenu w obszarze uzupełnienia zabudowy (OUZ), wyznaczanym właśnie w planie ogólnym gminy. Zasady wyznaczania tego obszaru określa rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 2 maja 2024 r. w sprawie sposobu wyznaczania obszaru uzupełnienia zabudowy w planie ogólnym gminy. Dla działek leżących poza wyznaczonym obszarem uzupełnienia zabudowy oznacza to praktyczny koniec możliwości uzyskania nowej decyzji WZ na dotychczasowych zasadach tak zwanego dobrego sąsiedztwa – niezależnie od tego, czy sąsiednie działki są już zabudowane.

Co grozi, jeśli gmina nie uchwali planu ogólnego na czas

Gmina, która nie uchwali planu ogólnego do 31 sierpnia 2026 r., traci możliwość zarówno uchwalania nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, jak i wydawania nowych decyzji o warunkach zabudowy – aż do momentu, w którym plan ogólny w końcu przyjmie. Dotyczy to wyłącznie nowych wniosków; sprawy wszczęte wcześniej gmina ma obowiązek rozpatrzyć na dotychczasowych zasadach. Skala problemu jest realna – według danych przywoływanych w toku prac legislacyjnych latem 2026 r. do opracowania planu ogólnego przystąpiło około 90 procent gmin, ale tylko nieliczne zdążyły go faktycznie uchwalić, a część z uchwalonych planów została uchylona przez wojewodów.

W odpowiedzi na to ryzyko w Sejmie i Senacie procedowana jest w lipcu 2026 r. kolejna nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która na dzień publikacji tego artykułu oczekuje na podpis Prezydenta RP. Ma ona między innymi zastąpić czasochłonne uzgadnianie projektów planów ogólnych – w części przypadków – prostszym opiniowaniem, umożliwić wojewodom uchylanie tylko fragmentu planu ogólnego zamiast całego dokumentu, a także zawiesić do 31 grudnia 2026 r. bieg ustawowych terminów na wydanie decyzji WZ, chroniąc gminy przed karami finansowymi za zwłokę wywołaną lawiną wniosków. Ponieważ ustawa ta nie została jeszcze podpisana, jej ostateczny kształt i data wejścia w życie mogą się jeszcze zmienić – warto to sprawdzić na bieżąco, składając wniosek o WZ w tym okresie.

20 września 2026 r. – większe garaże i budynki gospodarcze przy granicy działki

Druga zmiana jest znacznie węższa i dotyczy wyłącznie wolnostojących garaży i budynków gospodarczych w zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie dopuszcza – w § 12 ust. 4 pkt 3 – budowę takiego obiektu bezpośrednio przy granicy działki budowlanej lub w odległości nie mniejszej niż 1,5 m, pod warunkiem że ściana zwrócona w stronę granicy nie ma okien ani drzwi. Do 19 września 2026 r. taki obiekt mógł mieć maksymalnie 6,5 m długości i 3 m wysokości. Od 20 września 2026 r. nowelizacja rozporządzenia podnosi te limity do 7 m długości i 3,5 m wysokości.

Dodatkowe pół metra wysokości ma znaczenie praktyczne przede wszystkim tam, gdzie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wymaga dachu spadzistego – przy dotychczasowym limicie 3 m zmieszczenie dwuspadowej więźby nad garażem bywało w praktyce bardzo trudne, co zmuszało inwestorów albo do wyboru dachu płaskiego niezgodnego z planem, albo do odsunięcia budynku od granicy. Zmiana nie obejmuje przy tym garaży będących przedłużeniem bryły domu jednorodzinnego – dotyczy wyłącznie obiektów wolnostojących, a garaż dobudowany do domu podlega ogólnym zasadom odległości od granicy z § 12 ust. 1 tego samego rozporządzenia.

Czego te zmiany nie zmieniają

Żadna z dwóch opisanych zmian nie modyfikuje zasad, według których kwalifikuje się inwestycję do zgłoszenia albo pozwolenia na budowę – o tym w dalszym ciągu decyduje art. 29 Prawa budowlanego, niezależnie od tego, ile metrów wolno postawić przy granicy. Nowe wymiary garażu nie zwalniają też z obowiązku sprawdzenia zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – jeśli plan wyznacza własną, bardziej restrykcyjną linię zabudowy albo w ogóle zakazuje zabudowy przy granicy, to on ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem o warunkach technicznych.

Podobnie reforma planowania przestrzennego nie unieważnia obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego ani ważnych decyzji o warunkach zabudowy wydanych przed 1 września 2026 r. – dotyczy wyłącznie nowych wniosków składanych od tej daty w gminach, które nie uchwaliły jeszcze planu ogólnego, lub które go uchwaliły, ale nie objęły planowanej działki obszarem uzupełnienia zabudowy.

Najczęstszy błąd

Najczęstszym błędem jest traktowanie obu zmian jako jednego wydarzenia albo mylenie ich zakresu – część inwestorów zakłada, że skoro coś zmienia się „we wrześniu”, to na pewno dotyczy to ich planowanej budowy domu. Tymczasem zmiana dotycząca garaży jest wąska i techniczna, a zmiana dotycząca warunków zabudowy może w praktyce zdecydować o tym, czy na niezabudowanej działce bez miejscowego planu da się w ogóle uzyskać podstawę prawną do budowy. Drugim błędem, kosztowniejszym niż pierwszy, jest odkładanie złożenia wniosku o warunki zabudowy w gminie, która nie ma jeszcze planu ogólnego, w przekonaniu, że „zawsze zdąży się przed wrześniem” – w wielu gminach kolejki wniosków są już na tyle długie, że samo złożenie wniosku nie gwarantuje wydania decyzji przed upływem terminu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy po 1 września 2026 r. nie da się już uzyskać warunków zabudowy?

Da się, ale tylko dla działek leżących w obszarze uzupełnienia zabudowy wyznaczonym w planie ogólnym gminy – o ile gmina taki plan uchwaliła. W gminach bez planu ogólnego wydawanie nowych decyzji WZ jest wstrzymane do czasu jego uchwalenia.

Czy moja obowiązująca decyzja o warunkach zabudowy straci ważność 1 września 2026 r.?

Nie – zmiana dotyczy nowych wniosków składanych od tej daty. Decyzje wydane wcześniej zachowują ważność na dotychczasowych zasadach, w tym z limitem 5 lat wprowadzonym od 1 stycznia 2026 r. dla decyzji, które uprawomocniły się po tej dacie.

Czy garaż dobudowany do domu może stanąć bliżej granicy po 20 września 2026 r.?

Nie – wyższe limity 7 m długości i 3,5 m wysokości dotyczą wyłącznie wolnostojących garaży i budynków gospodarczych. Garaż stanowiący część bryły domu podlega ogólnym zasadom odległości od granicy z § 12 ust. 1 rozporządzenia o warunkach technicznych.

Co się stanie, jeśli moja gmina nie uchwali planu ogólnego do 31 sierpnia 2026 r.?

Gmina traci możliwość uchwalania nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz wydawania nowych decyzji o warunkach zabudowy, aż do momentu uchwalenia planu ogólnego. Wnioski złożone wcześniej powinny zostać rozpatrzone na dotychczasowych zasadach.

Czy plan miejscowy może zabronić budowy garażu o nowych, większych wymiarach przy granicy?

Tak – zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy mają pierwszeństwo przed rozporządzeniem o warunkach technicznych. Jeśli plan ustala własną linię zabudowy albo zakazuje zabudowy przy granicy, większe wymiary z rozporządzenia tego nie zmieniają.

Podsumowanie

Wrzesień 2026 r. przynosi dwie niepowiązane ze sobą zmiany w przepisach budowlanych. Od 1 września decyzje o warunkach zabudowy i miejscowe plany muszą być zgodne z planem ogólnym gminy, a na działkach poza obszarem uzupełnienia zabudowy uzyskanie nowej decyzji WZ może okazać się niemożliwe, dopóki gmina takiego planu nie uchwali. Od 20 września rośnie natomiast dopuszczalna wielkość wolnostojących garaży i budynków gospodarczych stawianych przy granicy działki – z 6,5 m i 3 m do 7 m i 3,5 m. Pierwsza zmiana może przesądzić o tym, czy na danej działce w ogóle da się coś wybudować; druga dotyczy wyłącznie konkretnego typu obiektu i jego wymiarów. Obie warto sprawdzić z odpowiednim wyprzedzeniem – zwłaszcza jeśli planowana inwestycja opiera się na decyzji o warunkach zabudowy, którą trzeba dopiero uzyskać.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 538 ze zm.), w szczególności art. 61 ust. 1 pkt 1a oraz art. 166 ust. 1.

Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1688 ze zm.).

Ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 781) – przesunięcie terminu uchwalenia planów ogólnych na 31 sierpnia 2026 r.

Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 2 maja 2024 r. w sprawie sposobu wyznaczania obszaru uzupełnienia zabudowy w planie ogólnym gminy (Dz.U. z 2024 r. poz. 729).

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1225 ze zm.), w szczególności § 12 ust. 4 pkt 3, w brzmieniu nadanym nowelizacją wchodzącą w życie 20 września 2026 r.

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 524), w szczególności art. 29.

Stan prawny na dzień publikacji artykułu (lipiec 2026 r.). Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym dotycząca zawieszenia terminów na wydanie decyzji WZ, opisana w tym artykule, oczekiwała na dzień publikacji na podpis Prezydenta RP – jej ostateczne brzmienie i data wejścia w życie mogą się zmienić, dlatego warto to zweryfikować na bieżąco. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.